2026-2027 eğitim öğretim yılının başlamasıyla birlikte öğrencilerin güvenli bir okul ortamında eğitim görmesi yeniden gündemin önemli başlıklarından biri. Bu konuların başında da akran zorbalığı geliyor.
MEB, akran zorbalığını ortaöğretimde disiplin hükümlerine ilk kez 2022 yılında açık biçimde dahil etti. 15 Kasım 2022’de yürürlüğe giren yönetmelik değişikliğiyle akran zorbalığına ilişkin davranışlar disiplin maddelerine eklendi.
Ancak burada öğrenciler ve veliler açısından önemli bir ayrım bulunuyor: Yönetmelikte “akran zorbalığı” ifadesinin geçmesi, zorbalık olarak değerlendirilen her olayda öğrencinin okulunun değiştirileceği anlamına gelmiyor.
MEB yönetmeliğinde akran zorbalığı nasıl tanımlanıyor?
Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’nin disiplin hükümlerinde akran zorbalığı, tekrarlanan çeşitli davranışlarla başka bir öğrencinin sosyal veya duygusal gelişiminin olumsuz etkilenmesi çerçevesinde ele alınıyor. Düzenleme 15 Kasım 2022’de yönetmeliğe eklendi ve güncel metinlerde de yer almaya devam ediyor.
Buradaki en kritik ifadelerden biri “tekrarlayan davranışlar.”
Dolayısıyla öğrenciler arasında yaşanan her anlaşmazlığı veya tek seferlik her olumsuz davranışı doğrudan yönetmelikteki akran zorbalığı hükmüyle eşitlemek doğru değil. Olayın nasıl gerçekleştiği, tekrar edip etmediği ve öğrencinin sosyal veya duygusal gelişimi üzerindeki etkisi disiplin sürecinde önem taşıyor.
Bununla birlikte bir olayın akran zorbalığı kapsamında değerlendirilmemesi, olayda başka bir disiplin fiili varsa herhangi bir işlem yapılamayacağı anlamına da gelmiyor. Yönetmelikte farklı davranışlar için ayrıca disiplin hükümleri bulunuyor.
Akran zorbalığının yönetmelikteki karşılığı ne?
Burada sosyal medyada sıkça karıştırılan önemli bir ayrıntı var.
Yönetmelikteki açık akran zorbalığı hükmü, okuldan kısa süreli uzaklaştırma cezasını gerektiren davranışlar arasında bulunuyor. Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumunun 2026 tarihli bir kararında da ilgili düzenleme aktarılırken bu hükmün öğrencinin 1 ila 5 gün arasında okuldan kısa süreli uzaklaştırılmasına ilişkin disiplin kategorisine eklendiği belirtiliyor.
Bu nedenle yalnızca “akran zorbalığı yapan öğrencinin okulu değiştiriliyor” şeklindeki genel bir ifade yönetmeliği tam olarak yansıtmıyor.
Bir olayda akran zorbalığının yanı sıra yönetmelikte daha farklı bir disiplin yaptırımına bağlanan başka fiillerin bulunması hâlinde ise olayın bu hükümler açısından ayrıca değerlendirilmesi mümkün.
Her akran zorbalığı vakasında okul değişikliği yapılır mı?
Hayır.
Akran zorbalığı hükmünün yönetmelikte yer alması, her olayın otomatik olarak okul değiştirme yaptırımıyla sonuçlanacağı anlamına gelmiyor.
Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinde disiplin yaptırımları farklı kategoriler altında düzenleniyor. Bunlar arasında kınama, okuldan kısa süreli uzaklaştırma, okul değiştirme ve örgün eğitim dışına çıkarma bulunuyor. Hangi yaptırımın uygulanacağı, disipline konu fiilin yönetmelikte hangi hüküm kapsamında kaldığına göre belirleniyor.
Dolayısıyla sosyal medyada zaman zaman kullanılan “Akran zorbalığı yapan öğrencinin okulu değiştirilecek” şeklindeki kesin ifadeler eksik bağlam içeriyor.
Doğrudan akran zorbalığı olarak tanımlanan tekrarlanan davranışların yönetmelikteki karşılığı kısa süreli uzaklaştırma kategorisinde bulunuyor.
Okul değiştirme yaptırımı nasıl uygulanıyor?
Okul değiştirme de yönetmelikte ayrı bir disiplin yaptırımı olarak düzenlenmiş durumda.
Bu yaptırım, öğrencinin yerleşim yeri öncelikli olmak üzere aynı tür veya derecedeki başka bir okula nakledilmesini ifade ediyor. Yönetmelik, okul değiştirme yaptırımını gerektiren fiilleri ayrıca sıralıyor.
Dahası, okul yönetiminin tek başına öğrencinin okulunu değiştirmesi söz konusu değil.
Disipline konu olay önce okul öğrenci ödül ve disiplin kurulunda görüşülerek karara bağlanıyor. Kınama ve kısa süreli uzaklaştırma kararları okul müdürünün; okul değiştirme kararı ise ilçe öğrenci disiplin kurulunun onayından sonra uygulanıyor. Örgün eğitim dışına çıkarma yaptırımında ise il öğrenci disiplin kurulunun onayı gerekiyor.
Bu süreç, “şikâyet oldu, öğrencinin okulu hemen değiştirildi” şeklinde otomatik işleyen bir mekanizma olmadığını gösteriyor.
Akran zorbalığı neden 2022’de disiplin hükümlerine eklendi?
MEB, 15 Kasım 2022’de Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği’nde kapsamlı bir değişiklik yaptı.
Bu değişikliklerden biri de akran zorbalığına ilişkin davranışların disiplin maddelerine açık biçimde eklenmesiydi. Bakanlık değişikliği duyururken disiplin yaptırımı sonrasında öğrencilerle iyileştirici, geliştirici veya yönlendirici çalışmalar yapılmasına ilişkin düzenlemeye de dikkat çekti.
Bu ayrıntı önemli; çünkü yönetmelikteki yaklaşım yalnızca yaptırım uygulanmasından oluşmuyor.
Disiplin sürecinin ardından öğrencide olumlu davranışların desteklenmesine yönelik çalışmalar da sistemin bir parçası olarak öngörülüyor.
Zorbalık yalnızca fiziksel davranışlardan mı oluşuyor?
Akran zorbalığı denildiğinde ilk akla gelen davranışlar genellikle fiziksel nitelikte olsa da yönetmelikte kullanılan ifade bundan daha geniş.
Düzenleme, başka bir öğrencinin sosyal veya duygusal gelişimini olumsuz etkileyen tekrarlanan davranışlara odaklanıyor.
Bu nedenle okul yönetimlerinin bir olayı değerlendirirken yalnızca fiziksel temas olup olmadığına bakması yeterli olmayabilir. Davranışın niteliği, tekrarı ve öğrenci üzerindeki etkisi birlikte önem taşıyor.
Öte yandan her öğrenci anlaşmazlığını “zorbalık” olarak tanımlamak da doğru değil. Özellikle disiplin yaptırımı söz konusu olduğunda olayın somut özellikleri ve yönetmelikteki karşılığı dikkate alınmalı.
Sosyal medyada yapılan davranışlar da disiplin konusu olabilir mi?
Öğrencilerin okul yaşamıyla bağlantılı davranışları yalnızca okul koridorunda veya sınıfta gerçekleşmiyor.
Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğinde bilişim araçları veya sosyal medya yoluyla eğitim-öğretim faaliyetlerine, kişilere veya kurumlara zarar vermeye ilişkin hükümler de bulunuyor. Ayrıca okul yöneticileri, öğretmenler, çalışanlar ve diğer öğrencilerin izinsiz görüntülerinin çekilmesi, kaydedilmesi veya paylaşılması da 2022’de disiplin hükümlerine eklenen davranışlar arasında.
Bu nedenle çevrim içi ortamda yaşanan bir olayın değerlendirilmesinde yalnızca “akran zorbalığı” maddesi değil, olayın niteliğine göre yönetmeliğin diğer hükümleri de gündeme gelebilir.
Zorbalığa maruz kalan öğrenci ve veli ne yapabilir?
Bir öğrenci okulda tekrarlanan olumsuz davranışlarla karşı karşıya kaldığını düşünüyorsa konunun görünür hâle getirilmesi önemli.
Öğrenci veya veli, yaşanan durumu sınıf rehber öğretmeni, okul rehberlik servisi veya okul yönetimiyle paylaşabilir. Özellikle olayların tekrarlanması hâlinde tarih, yer ve olayın nasıl gerçekleştiğine ilişkin bilgilerin mümkün olduğunca açık biçimde aktarılması okulun durumu değerlendirmesini kolaylaştırabilir.
Çevrim içi ortamda gerçekleşen olaylarda ise ilgili içeriklerin silinmeden önce kayıt altına alınması, okul yönetimine olayın niteliğini değerlendirebilmesi için somut bilgi sağlayabilir. Bununla birlikte kişisel verilerin ve diğer öğrencilerin mahremiyetinin korunması gerekir.
Acil güvenlik riski içeren durumlarda ise konu yalnızca okul içi disiplin mekanizması olarak görülmemeli; ilgili kamu kurumlarına başvurulması gerekebilir.
Okullar açısından süreç yalnızca disiplin cezasından ibaret değil
Akran zorbalığıyla mücadelede disiplin hükümleri önemli olmakla birlikte tek araç değil.
MEB'in 2022’de yaptığı düzenlemede, disiplin yaptırımı uygulanan öğrencilerle sonrasında iyileştirici, geliştirici veya yönlendirici çalışmalar yürütülmesi de öngörüldü. Amaç, öğrencilerde olumlu davranışların desteklenmesi ve geliştirilmesi.
Bu nedenle etkili bir okul yaklaşımının yalnızca olay meydana geldikten sonra yaptırım uygulamaya değil; zorbalığı erken fark etmeye, öğrencilerin destek alabileceği mekanizmaları erişilebilir kılmaya ve tekrarını önlemeye de odaklanması gerekiyor.
2026-2027 eğitim yılında yeni bir “akran zorbalığı cezası” mı geldi?
Burada tarih açısından da önemli bir düzeltme gerekiyor.
Akran zorbalığının disiplin hükümlerine dahil edilmesi 2026-2027 eğitim öğretim yılında alınmış yeni bir karar değil. Düzenleme 15 Kasım 2022’de yürürlüğe girdi.
2026-2027 eğitim öğretim yılında da ilgili disiplin hükümleri uygulanmaya devam ediyor.
Dolayısıyla gelişmeyi “MEB bu yıl akran zorbalığına yeni ceza getirdi” şeklinde sunmak yanıltıcı olur. Daha doğru ifade, mevcut yönetmelikte akran zorbalığına ilişkin açık disiplin hükmünün bulunduğu ve yeni eğitim yılında da bu hükümlerin geçerli olduğu.
Veliler ve öğrenciler için en önemli 5 nokta
Akran zorbalığı ortaöğretimde açık biçimde disiplin hükümleri kapsamında.
Yönetmelikte özellikle tekrarlanan ve başka bir öğrencinin sosyal veya duygusal gelişimini olumsuz etkileyen davranışlara vurgu yapılıyor.
Açık akran zorbalığı hükmü, okuldan kısa süreli uzaklaştırma kategorisinde bulunuyor.
Her akran zorbalığı vakası otomatik olarak okul değişikliğiyle sonuçlanmıyor.
Okul değiştirme gibi daha ağır yaptırımların uygulanması için yönetmelikteki ilgili fiilin oluşması ve öngörülen disiplin/onay sürecinin tamamlanması gerekiyor.
Akran zorbalığına ilişkin düzenlemenin doğru anlaşılması hem öğrencinin korunması hem de disiplin sürecinin yanlış veya eksik aktarılmaması açısından önemli. Özellikle sosyal medyada dolaşıma giren “zorbalık yapan öğrencinin okulu doğrudan değiştirilecek” gibi kesin ifadeler yerine, olayın niteliğine göre yönetmelikteki disiplin sürecinin işletildiğini vurgulamak gerekiyor.
Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliği ve MEB'in 15 Kasım 2022 tarihli yönetmelik değişikliği açıklaması.
Yorumlar
Yorum yapabilmek için giriş yap veya üye ol